هوش چیست؟ آیا می توان آن را ارتقا داد؟

تعریف معمول و کلاسیک هوش در بین عموم جامعه، همان کیفیت و مهارتی است که به موفقیت های درسی و تحصیلی منجر می شود؛ همان توانایی و استعدادی که برای فهم مطالب نظری و حل مسائل ریاضی به کمکمان می آید، ذاتی و ارثی است، تک بُعدی است، قابل ارتقا نیست و از بدو تولد تا روز آخر زندگی در یک سطحِ مشخص باقی می ماند؛ همان به اصطلاح IQ . اما در روانشناسیِ روز دنیا، مدت هاست که این تعریف محدود و ناقص از هوش، رنگ باخته و دیگر در هیچ کدام از سیستم های آموزشیِ استاندارد، پذیرفته شده نیست.

این روزها ثابت شده است که همه آدم ها غیر از IQ یا هوش منطقی و ریاضی، حدود ده نوع هوشِ گوناگون با شدت و ضعف های مختلف دارند که اکتسابی و قابل ارتقاست و باید به شکل متعادلی پرورش یابد. امروزه به آدمی «باهوش» یا «تیزهوش» گفته می شود که تمامی توانایی ها، استعدادها و جنبه های گوناگون وجودش به شکل متعادل رشد کرده باشد. فردی که توانایی حل مسئله را دارد و می تواند خود را به بهترین شکل با شرایط متغیر محیط انطباق دهد، انسان باهوشی است!

همه انواع هوش، هم زمینه ژنتیکی دارد و به وسیله ژن های خانوادگی منتقل می شود و هم زمینه اکتسابی دارد و به وسیله محرک های محیط پیرامون مثل تربیت، آموزش، بازی و… پرورش می یابد.

در حال حاضر، تست های استنفورد-بینه و وکسلر، دو تستِ استاندارد و معتبر است که میزانِ هوش بهر افراد را مشخص می کند. مثلا در تست وکسلر که تست کاملی هم هست، با انجام و تحلیل ۱۲ خرده آزمون که به سه شکلِ شفاهی، ساختنی و قلم و کاغذی است و بین ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه طول می کشد، به پنج مدل هوش بهر یا نمره هوش، نسبت به رده سنی فرد می رسد.

تست های معتبر هوش اگر با مشاهدات بالینی روانشناسِ آموزش دیده همراه شود، یکی از ملاک های قابل اعتماد برای تشخیص است. روانشناسی که قرار است تست هوش بگیرد، باید حتما در دوره های تخصصی، آموزش دیده باشد. پس افراد غیرمتخصص در موسسه، مهدکودک یا مدرسه ها، صلاحیت برگزاری تست هوش و سنجش میزان IQ کودک را ندارند.

بعد از انجام تست مرحله ی مهم برای ارتقای هوش و استعداد فرد است از آنجاییکه هوش افراد تا سن ۱۶ سال و ۱۱ ماهگی هر سه ماه تغییر می کند پس بهترین زمان برای انجام تست تا این رده سنی است که اگرفردی با هوش نرمال در بخش هایی از خرده آزمون مشکل داشت مثل دقت، حافظه و … با تمرین هایی بتوان آن را ارتقا داد. همچنین اگر فردی دجار عقب ماندگی بود نیز بتوان با تمرین های مستمری آن ها را در مسیری که دارند کمک کرد تا بتوانند مسیر درستی برای آن ها انتخاب کرد.

دکتر کاملی

مشاور نوجوان و اختلالات اضطرابی

0

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *